Een nieuwe blik op… Dorpsarchief Haskerdijken-Nieuwebrug: Verbonden met de omgeving

Ooit begonnen door meester Van der Laan, het schoolhoofd, en nu voortgezet door een aantal enthousiaste vrijwilligers. Ondanks dat meester Van der Laan een aantal jaren geleden is overleden houden deze vrijwilligers het dorpsarchief springlevend! Tijd dus om kennis te maken en prachtige verhalen te horen over dit gebied.

Meester Van der Laan had als hobby’s fotograferen en geschiedenis. Hij had daarbij een grote belangstelling voor het zelf ontwikkelen en afdrukken van de film. In de loop van de jaren ontstond een grote verzameling. Hij vond dat dit bewaard moest blijven en kwam zo op het idee om een dorpsarchief op te richten in 1992. Langs fotografische weg maakte hij vergrotingen van oude foto’s en ansichtkaarten zodat ze gebruikt konden worden voor bijvoorbeeld tentoonstellingen. Maar: “Wij zijn geen museum, maar echt een archief”, wil Tjeerd Bolhuis direct duidelijk maken. De groep heeft, heel toepasselijk, twee brandveilige kasten op de bovenverdieping van het Dorpshuis It Deelshûs staan. Gewoon heerlijk tussen de versieringen, cadeautjes en andere spullen die bewaard worden door andere gebruikers van het dorpshuis.

Doel

Aan tafel met Tjeerd, Jan Rijkes en mevrouw Catharina Libbigjen Peetsma gaat het gesprek al snel alle kanten op. Er komen verhalen op tafel over de oorlogsjaren, de waterwegen en over de fysieke scheiding, een brug, tussen de dorpen Haskerdijken en Nieuwebrug. Overigens missen er nog drie mensen aan tafel. Met zijn zessen proberen ze alles wat er in het dorp gebeurt vast te leggen in foto’s en gegevens. “Zodat je kunt vergelijken, zo was het en nu is het zo. Men kan een beroep op ons doen. Wij krijgen dus wel eens vragen van mensen die hier gewoond hebben, of familie gehad hebben, naar oude foto’s. Maar er komen ook wel vragen van verenigingen naar fotomateriaal en/of lezingen. Daarnaast kun je op aanvraag het archief inzien. Zoals gezegd, we zijn geen museum met openingstijden waar je zomaar binnen kunt lopen”, herhaalt Tjeerd zichzelf.

Foto’s

Jan Rijkes houdt zich bezig met het digitaliseren van de foto’s. Het ‘taggen’ van foto’s gebeurt met twee of meer leden van het archief. “Wij geven de foto’s tags zodat ze benaderbaarder worden.” Het kost veel tijd deze klus maar levert ook prachtige verhalen op zodat het wel eens gebeurt dat ze op een avond ‘maar’ 25 foto’s onder handen nemen. Vooral mevrouw Peetsma weet zo verschrikkelijk veel van deze omgeving en kent zoveel mensen dat elke foto diverse verhalen oplevert. Het werk bestaat dus niet alleen simpel uit een aantal woorden aan de foto’s te ‘plakken’. Ze worden uitgebreid besproken. De groep probeert in het winterseizoen elke week of elke twee weken af te spreken zodat ze voortgang boeken met hun werk. En als ze het niet weten? Dan gaan ze op zoek naar mensen die meer kunnen vertellen. Echte verhalenverzamelaars dus!

Huisnummers

“Door de jaren heen zijn de huisnummers hier nogal eens gewisseld”, vertelt mevrouw Peetsma. “We hebben ooit wel het plan opgevat om dit verder uit te zoeken. Maar daar is het nog niet van gekomen. Dus toen ik vorig jaar een vraag vanuit Arnhem kreeg over een grootvader die in deze omgeving had gewoond ben ik eerst naar Mariënbosch gegaan om een dame van ruim 90 om hulp te vragen. Zij weet heel veel.” Meester Van der Laan had ook al in de gaten dat oudere mensen verhalen hebben die verloren dreigen te gaan. Hij heeft daarom destijds al deze ouderen uitgebreid op de band geïnterviewd. “Dit is natuurlijk heel waardevol geweest.”

Archief

“Wij zijn geen ‘spitters’ die uitgebreid andere archieven uitpluizen om op zoek te gaan naar aanvulling van ons eigen archief”, meent Tjeerd. Alhoewel al snel het verhaal volgt van Jan die wél in een bepaald onderwerp is gedoken omdat hij hier meer van wilde weten: de waterlopen in de omgeving. Jan: “Het is een heel interessant gebied met de scheepvaart, scheepswerfjes, gemalen en dergelijke. Het was allemaal kleinschalig, maar is wel heel belangrijk geweest. Hoe zat dat allemaal met het water? Dat heb ik uitgezocht, uitgeschreven in een aantal artikelen in de dorpskrant en toegevoegd aan ons dorpsarchief.”

Hooibrug

“Tijdens het digitaliseren kwam ik een foto tegen van een ophaalbrug bij het oude gemaal met een sluisje. En die kon ik niet plaatsen. Als je op de huidige Hooibrug staat zie je 10, 15 meter verder de restanten van een sluis. Maar dat was niet de sluis op de foto. Maar daarachter is een waterkolk en daar zag je de restanten van nog een sluis. Bij het uitzoeken kwam ik erachter dat er dus twee sluizen op een klein stuk geweest zijn vanwege de verschillende waterniveaus in twee waterlopen. Toen werd ik nieuwsgierig en zo kwam ik met vaarwateren in aanraking. Bijna elke afwijking in een vaart heeft vaak een historische oorsprong. Die afwijkingen zie je bijvoorbeeld ook in de oevers van de Heeresloot. Denk bijvoorbeeld aan het betonnen bruggetje vlakbij Vegelinsoord die over het afvoerkanaal van het stoomgemaal liep. Dat bruggetje was een onderdeel van het jaagpad naar Heerenveen.”

Oorlog

Tjeerd: “Een dorp is heel interessant! We hebben hier zoveel verhalen vol geschiedenis. En soms zie je in het dorp nog herinneringen daaraan. Zo staat hier een huis met een gat in de gevel. Daar is in de oorlog op geschoten.” Zodra dit onderwerp op tafel komt, breekt mevrouw Peetsma uit in een stortvloed van woorden en verhalen. Maar dat? Dat zijn leuke verhalen om uit haar eigen mond te horen. Maak je dan wel even een afspraak?

Tekst en foto’s: Janita Baron

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *